Exotafles - Column Jan van As
Column 136 keer gelezen“Ge bent net op tijd vur den bruinen fruitschaal”, schalde het over het industrieterrein waar bij een ‘ouwe bekende’ de vrijdagmiddagborrel werd gehouden met al zijn medewerkers. Voordat ik het wist zat ik op een werkbank met een flesje 0,0, want ik moet nog naar huis fietsen.
Inderdaad kwam er zo’n enorme aluminium schaal met alles wat fout maar lekker is. De baas hanteerde de knijpfles met mayonaise en die was eigenlijk leeg, maar met flink persen kwam er nog wat uit. De rest bleef zitten en de fles ging richting de PMD-zak, waar al het plastic in moet! Toen zei een van de jongens dat als je die fles niet goed leegmaakt, dat de gemeente zomaar 245 euro kan kosten. “Kek mar op internet bij Pointer”.
Eenmaal thuis besloot ik toch even te kijken! In Nederland is afgesproken dat de vervuiler de inzameling van het plastic afval betaalt en daarvoor hebben ‘de vervuilers’ de Stichting Afval Verpakkingen (AFV) opgericht. Het AFV contracteert partijen om de verwerking uit te voeren en op zogenoemde overslaglocaties wordt gekeken of de inzameling geschikt is voor recycling. Voor een goedgekeurde lading krijgt de gemeente 245 euro per ton. Bij een afgekeurde vracht krijgt de gemeente niks en… moet die gemeente het verbranden van de vracht betalen. Komt er dus piepschuim of een flesje deodorant via zo’n speciale zak of kliko in de vrachtwagen, of zorgen restjes mayonaise of eten voor viezigheid, dan wordt de vracht afgekeurd door het AFV. In Nederland wordt per jaar 380 kiloton PMD ingezameld en daarvan wordt minimaal 10% afgekeurd. Hierdoor stijgen de inzamelkosten en stijgen de lasten per huishouden. Er wordt dus aan alle kanten al gesjoemeld met ons statiegeld en dus ook met ons PMD. Meerdere meneren en bedrijven worden wijzer van ons afval, maar niet wij, de consument.
Doe er maar mee wat je wilt. Want... op een of andere manier stond er op de pagina opeens een ouderwetse Exotafles op mijn scherm, met daarbij een foto van Marcel van Dam. Die leeft nog en is 88 jaar en zal niet graag herinnerd worden aan die exotafles. Marcel had een consumentenprogramma dat De Ombudsman heette. Hij was een autoriteit en genoot veel waardering voor de dingen die hij uitzocht.
In 1971 toonde hij een filmpje waar te zien was dat Exotaflessen spontaan ontploften. Exota was in 1971 misschien wel het grootste limonade-gazeusemerk dat in meerdere soorten in groten getale de weg naar de consument vond. De uitzending met dat filmpje van ploffende flessen ging de wereld rond en de producent van Exota kreeg daar last van. De verkoop kelderde en in 1973 ging Exota hartstikke failliet met dank aan Marcel van Dam, die nog steeds de Godfather van de VARA is. Maar, later bleek dat Marcel de boel ‘geflesd’ had, de getoonde ontploffende fles was een sherryfles, geen Excotafles. De VARA moest 7,7 miljoen guldens schadevergoeding betalen.
Volgens mij zat er weinig of geen statiegeld op zo’n fles, want in elke huishouden zag je wel deze herkenbare fles met de witte dop (men zei dat dat porselein was) en het rode rubbertje op het aanrecht staan. Die flessen hadden diverse functies; mee naar het land of fabriek vol met koffie of thee en dan rolden ze er een krant omheen die werd vastgehouden met weckringen! Onze moeder deed er een laagje limonadesiroop onderin en met koud water uit de Wettering (riviertje bij Bergharen) was dat heerlijk!
Maar de belangrijkste functie van de Exotafles zag je elk jaar als de tomaten goed rijp en dieprood waren, want dan kwamen de zeven met zo’n slinger eraan uit de kast en mocht iedereen die sterk was draaien aan de slinger van die zeef. Daar droop dan puur natuur tomatensap uit en dat ging meteen in de fris gespoelde Exotaflessen en direct in de weckketel. (Wecken is voedsel in glazen verpakking doen en dat een tijd verhitten waardoor het maandenlang goed blijft). Daarbij is dat rode rubbertje op de dop essentieel voor het vacuümtrekken, dus als er een fles sneuvelde, dan bewaarde men wel die rubbertjes, bij ons thuis stond daar een glaasje voor in de kast.
Ons Mam was de wereldkampioen tomatensoep maken en als men haar vroeg wat er in zat, dan zei ze “van alles”, maar het grote geheim was natuurlijk dat sap uit de tomaten uit eigen tuin die ze had geconserveerd met de Exotafles. De basis van de soep was een hele fles van die godendrank!
Jan van As
