Natuur in ons dorp

Eén zwaluw maakt nog geen lente

Door Frank van Dorst van IVN Oss

REGIO - Ieder jaar kijk ik uit naar zwaluwen, want die kondigen de lente aan. Maar met het prachtige voorjaar van dit jaar vraag ik me af wie er het eerst was: ‘de lente’ of ‘de zwaluw’. De lente, daar heb ik al volop van genoten, m’n koppie is al wat gebruind. Ja, ja, toch wezen fietsen en wandelen, ondanks de adviezen thuis te blijven. Maar altijd alleen en anderhalve meter verwijderd van tegenliggers en andere wandelaars en fietsers. Ik mis jullie wel, mede-natuurgenieters. Maar wat die zwaluwen betreft zoek ik via deze weg je hulp. Als natuurgids struin ik alles af wat natuur betreft, van Lith tot Keent en van de Maas tot op De Maashorst. Met speciale aandacht natuurlijk voor alles wat groeit en bloeit in Schaijk. Dit keer over de zwaluw, met name de gierzwaluw.

De gierzwaluw heeft een spanwijdte van 40 centimeter en leeft voornamelijk vliegend. (foto: Theo van Orsouw, Fotowerkgroep IVN Oss)

Begin mei, na een tocht van 7000 kilometer(!), verschijnen de donkere, sikkelvormige silhouetten van de gierzwaluwen aan de hemel. Het zijn trekvogels. Ze komen dan terug van hun winterverblijf in Afrika. De eerste exemplaren zijn meestal de mannetjes die hier al eerder hebben gebroed. Zij zoeken onmiddellijk hun nest van vorig jaar op als dat er nog is. Feilloos vliegen ze daar naartoe. Weet jij je vakantiebestemming in Frankrijk of Spanje na een jaar nog te vinden zonder een navigatiesysteem? Je kunt het bijna niet voorstellen, maar de gierzwaluw brengt bijna zijn hele leven door in de lucht! Bij hun vluchtmanoeuvres kunnen ze in duikvlucht snelheden van meer dan 200 kilometer per uur bereiken. Zelfs slapen doet de gierzwaluw in de lucht. Alleen voor het krijgen van jongen komen ze op de grond. En dan eigenlijk niet eens echt op de grond, want de gierzwaluw maakt zijn nest liefst hoog in een gebouw of onder een dakgoot.

Gierzwaluwen zijn net als mussen kolonievogels en leven graag in een grote groep. De meeste gierzwaluwen trekken door naar de Scandinavische landen. Gierzwaluwen behoren niet tot de groep ‘zwaluwen’, waar de boerenzwaluw, huiszwaluw en oeverzwaluw wel toe behoren, maar vormen een eigen groep. Ze kunnen wel zes jaar oud worden, wat redelijk oud is voor een vogel van deze grootte (17 centimeter/46 gram). In 2019 zijn er zo’n 200.000 exemplaren waargenomen in Nederland. Een kleine toename ten opzichte van de jaren ervoor.

Na enkele dagen komen ook de vrouwtjes aan. Dan wordt het nest opgeknapt met haren, sprietjes, zaadpluis, veertjes en dergelijke, die in de lucht zweven. Het geheel wordt met speeksel aan elkaar gekleefd tot een klein, hard kommetje. Belangrijk is dus dat er wat natte modderige, kleiige gronden zijn rond het nestgebied. Dat is een probleem dit jaar met die droge maanden maart en april. Rond 20 mei legt het vrouwtje twee tot drie witte eitjes, die beurtelings door het mannetje en het vrouwtje worden bebroed. Een mooi voorbeeld van sekseneutraal leven, zij zien er ook precies hetzelfde uit. Na ongeveer twintig dagen komen de eieren uit, de jongen zijn de eerste tien dagen blind en kaal. De ouders vangen insecten in de lucht, die in een ‘keelzak’ tot een bal worden gevormd. Hiermee worden de jongen gevoerd. Op mooie zomerdagen brengen de ouders tientallen van deze voedselballen naar het nest. Tijdens slechte zomers, als er weinig insecten zijn, vliegen ze soms honderden kilometers ver om voedsel te zoeken. Gierzwaluwen verorberen grote hoeveelheden insecten, tot 15.000 insecten per dag. Dat ruimt lekker op, toch. Na het nestelen, broeden en jongen groot brengen, vliegen de vogels begin augustus weer terug naar Afrika. Het is daar dan regentijd, dus ze vinden daar meer insecten in de lucht dan bij ons in de winter.

Wie kijkt mee – waar zitten gierzwaluwen in Schaijk?
Recentelijk is er in Noord-Brabant een project gestart, Natuur in het Dorp. De gemeente Landerd heeft Schaijk aangemeld om deel te nemen. Dat project start met aandacht voor de gierzwaluwen. Ik ben nu op zoek naar plekken in Schaijk waar de gierzwaluw wordt waargenomen. De bedoeling is om vanuit die plekken het aantal gierzwaluwen toe te laten nemen door meer broedplaatsen aan te bieden en de omgeving ervan geschikter te maken. Broedplekken kunnen we aanbieden door nestkastjes op te hangen en de omgeving kunnen we geschikter maken met bepaalde planten, die op hun beurt weer insecten aantrekken waar de gierzwaluw van houdt. Zie jij een gierzwaluw in Schaijk, meld dit dan bij mij via frankvandorst@home.nl. Locatie, dag en tijd. Het project Natuur in het Dorp kan je helpen met nestkastjes en planten meer gierzwaluwen in de toekomst in jouw buurt te verwelkomen.

Bedrijven en bewoners zijn voor het project Natuur in het Dorp de belangrijkste ‘leveranciers’ van gebouwen en groen waarin en waaraan maatregelen voor biodiversiteit letterlijk worden opgehangen (denk aan nestkasten voor vogels en vleermuizen). De gemeente Landerd nodigt burgers, scholen, bedrijven en instellingen uit Schaijk uit om deel te nemen aan het project. Kijk voor meer informatie en aanmelden op www.natuurinhetdorp.nl

Natuurgids Frank
frankvandorst@home.nl

|Doorsturen

Arenalokaal in beeld

Laatste nieuws



Vacatures

Specials

Ondernemend nieuws

Faillissementen

Jouw Arena

Meest gelezen

Laatste reacties