Ravenstein

Presentatie historisch naslagwerk op 1 mei

Fotoboek Ondersteboven: fascinerende ontdekkingstocht door onderaards Ravenstein

Door Sergio Boutkan van Arenalokaal.nl

RAVENSTEIN - Wat in de zomer van 2010 begon als idee voor een expositie ter gelegenheid van ‘650 jaar Ravenstein’, groeide in de afgelopen tien jaar uit tot een prachtige aanvulling op de geschiedenis van het vestingstadje. Op 1 mei wordt, mits de coronamaatregelen het toelaten, in de atoomvrije kelder onder het oude stadhuis het fotoboek Ondersteboven, de kelders van Ravenstein gepresenteerd. Tijdens hun fascinerende ontdekkingstocht door onderaards Ravenstein daalden de makers van dit historische naslagwerk af in ruim honderd kelders, kazematten en crypten en legden zij deze ‘onzichtbare’ schatten vast op de gevoelige plaat. (foto's: Theo Audenaerd)

Kelder onder 't Veerhuis.

Het boek is tot stand gekomen na een intensieve samenwerking van vijf personen, het ‘keldergenootschap’ zoals ze zichzelf noemen. Theo Audenaerd, oud-fotoredacteur bij de Volkskrant, maakte de foto’s. Edward Aghina verzorgde de belichting in de kelders en de beeldbewerking. Bouwhistoricus Ad van Drunen schreef de teksten en zijn broer, bouwkundige Henk van Drunen, nam de beschrijvingen en driedimensionale tekeningen voor zijn rekening. Na het plotselinge overlijden van Henk van Drunen in 2016 versterkte Maurits Cobben het team. Hij bewerkte de driedimensionale tekeningen voor het boek en maakte de plattegronden van de straten van de stad.

Stadsherberg De Keurvorst
Het idee voor de ‘kelderexpeditie’ ontstaat in 2009 in het kloppende hart van Ravenstein, stadsherberg De Keurvorst, sinds jaar en dag het stamcafé van Theo Audenaerd. Theo ziet het barmeisje met een volle flessenkrat in haar handen worstelen met het kelderluik en steekt haar de helpende hand toe. Onder aan de stenen keldertrap is hij met stomheid geslagen. “Het zien van de chaotische verzameling fusten, kratten, leidingen, snoeren en twee blinkende, roestvrijstalen duizend-liter-biertanks onder een door de tijd geteisterd gewelf, doet mijn hart sneller slaan. Een groter contrast tussen lang geleden en nu is nauwelijks denkbaar. Dit had ik niet verwacht onder de vloer van mijn stamcafé. Meer dan twintig jaar heb ik, zonder het me te realiseren, gedronken, gelachen, geouwehoerd, geruzied, gevierd, getreurd en gebiljart boven een kelder uit de late middeleeuwen. Die eerste, overweldigende aanblik liet mij niet meer los; de keldergeest was in mij gevaren.”

650 jaar Ravenstein
Een jaar later, in 2010, bestaat Ravenstein 650 jaar. Audenaerd is een van de zes fotografen uit het stadje die besluiten voor deze verjaardag samen een expositie te maken over de geschiedenis. Theo: “Over mijn invalshoek hoefde ik niet lang te prakkiseren, ik daalde af naar het onzichtbare Ravenstein. Ik wilde vastleggen hoe vandaag de dag stadsbewoners de ruimte onder hun huis, die meestal veel ouder is dan het huis zelf, in gebruik hebben. Wat bewaren ze daar en wat zegt dat over de bewoners?”

‘Unieke sfeer’
Het fotograferen van de kelders blijkt een lastige opgave, vertelt Theo. “Lastig, omdat ik me had voorgenomen de unieke sfeer van die ruimten zoveel mogelijk intact te laten. Veel kelders waren afgeladen vol. Het was haast ondoenlijk om in gebukte houding, in het halfduister manoeuvrerend met camera, statief en lampen, de beste beeldhoek te kiezen. Ik moest een plek vinden tussen dozen, frituurpannen, overjarige computers, vogelkooien, lampenkappen, reservedakpannen, bloempotten, kerststallen, overwinterende dahliaknollen, weckflessen en nog veel meer zaken in plastic voorraaddozen. Om zo'n ratjetoe goed in beeld brengen, komt het vooral op techniek aan.”

Vriend Edward Aghina, voormalig docent fotografie en expert in licht- en fototechniek, biedt uitkomst. Hij verzorgt in de kelders de belichting en later ook de beeldbewerking van Audenaerds foto’s. “In drie weken tijd fotografeerden we acht kelders. Tijdens de feestelijkheden in 2010 trokken de metersgroot afgedrukte foto's langs de stadsgracht veel aandacht. De reacties waren lovend en dat bracht me op het idee alle kelders in het oude Ravenstein vast te leggen.”

Historische sporen
Het is het begin van een fascinerende ontdekkingstocht door het onderaardse Ravenstein. In het kielzog van Theo en Edward dalen ook Ad en Henk van Drunen af in de ruim honderd kelders. “Hun waarnemingen en metingen vormen de basis voor de beschrijvingen en driedimensionale tekeningen in het boek.” De kelders herbergen veel historische sporen van de geschiedenis van Ravenstein. Theo: “In de kelders zijn we veel van die sporen tegengekomen, maar ook onder de bestrating en in tuinen zitten nog veel relicten uit vroegere tijden verstopt.”

Zeventiende eeuw
Veel van de gefotografeerde en beschreven kelders dateren uit de zeventiende eeuw. Ze zijn nog heel traditioneel gebouwd van bakstenen en gemetselde gewelven. Het merendeel van de kelders stamt echter uit de negentiende en twintigste eeuw.

In de afgelopen jaren zijn bij bouw- en graafwerkzaamheden veel gegevens over ondergrondse vestingwerken in zicht gekomen. Audenaerd: “Op drie plaatsen konden we van deze ruimten foto’s maken en onderzoek verrichten. De eerste bladzijden van het boek geven een beeld van wat we daar aantroffen. Uit de nu bekende opgravingen blijkt dat Ravenstein in de zestiende eeuw vooropliep in de ontwikkeling van vestingbouwkunde. De twee grote ronde torens aan de Maaszijde zijn in Nederland slechts op enkele plaatsen gebouwd. Deze zogenoemde ‘bastei-torens’ zijn in Noord-Italië ontwikkeld en zijn de voorlopers van de vóór de vestingmuren uitstekende bolwerken. Deze verdedigingswerken waren voorzien van ondergrondse ruimten, zogeheten ‘kazematten’, geschutkelders en andere ‘bomvrije’ ruimten. Ook met de bouw van dergelijke geavanceerde verdedigingswerken liep Ravenstein voorop. Dat kwam door de heer van Ravenstein, Philips van Kleef, die goed bekend was met de nieuwste vestingbouwkundige ontwikkelingen in Italië. Zijn naam staat nu gegrift in de toegang tot de gerestaureerde restanten van het vroeg zestiende-eeuwse bolwerk, omgedoopt tot Philips van Kleefbolwerck.”

Trap vanaf de Maasdijk
Maar ook onder de huizen treffen de makers van het boek resten aan van de verdedigingswerken. “Onder het huis aan de Maasdijk, het afgebrande café D’n Dijk (voorheen ’t Pumpke, red.) zit nog een kelder die tot de zeventiende-eeuwse vestingwerken behoort. Een trap vanaf de Maasdijk gaf vroeger toegang tot deze kelder. De brede trap is nu nog aanwezig en kan zo weer een functie krijgen. De kelder loopt deels onder de straat door tot tegen de ronde bastei. De restanten van deze toren zijn in ’97-‘98 opgegraven. Onder de huizen in de Nieuwstraat, Kolonel Wilsstraat, Winkelstraat en de korte zijde van de Marktstraat zitten nog resten van de oudere stadsmuur. Het tracé van deze middeleeuwse muur is nog goed in de kelders van genoemde straten te herkennen.”

Stichting Vestingwerken Ravenstein
Het boek is mogelijk gemaakt dankzij de steun van de Stichting Vestingwerken Ravenstein, geeft Theo aan. “Wij zijn de stichting en iedereen die vertrouwen had in ons project, en die het financieel steunde dank verschuldigd. De kelders blijven weliswaar voor altijd onder de grond en verborgen, maar dit boek kan eindelijk het daglicht zien. Een diepe buiging daarnaast voor alle Ravensteiners die zonder voorbehoud hun voordeur openden en ons de weg naar de kelder wezen.”

BESTEL HET BOEK
Ondersteboven, de kelders van Ravenstein
320 pagina’s
Formaat: 21x30 centimeter
Fotografie: Theo Audenaerd en Edward Aghina. Tekst: Ad van Drunen. Tekeningen en kaarten: Maurits Cobben, Ad en Henk van Drunen.
Verschijningsdatum: 1 mei
Verkoopprijs: 35 euro. Bij voorintekening (tot en met 31 maart) 30 euro.

Het boek is te bestellen door overmaking van 30 euro op IBAN: NL50 RABO 0173 6738 72 van de Stichting Vestingwerken Ravenstein. Vermeld bij betaling naam en adres en ‘Ondersteboven’. Zodra de boeken beschikbaar zijn, worden deze thuisbezorgd. Het boek is verder te koop bij Toeristisch Informatiecentrum Ravenstein en de boekhandels Derijks in Oss, Dekker van de Vegt in Nijmegen en Adr. Heinen in ʼs-Hertogenbosch.
Mail voor meer info naar info@vestingravenstein.nl.

 

Kolonel Wilsstraat 6.

Onder De Keurvorst. Waar het allemaal begon.

Kasteelseplaats 1.

Kolonel Wilsstraat 21.

Luciastraat 9.

Maasdijk 40.

Marktstraat 6.

Marktstraat 21.

Marktstraat 29.

Middelstraat 5.

Walstraat 9.

Walstraat 28.

|Doorsturen

Arenalokaal in beeld

Laatste nieuws



Vacatures

Specials

Ondernemend nieuws

Faillissementen

Jouw Arena

Meest gelezen

Laatste reacties